Ochrona środowiska to jeden z najczęściej sprawdzanych obszarów na egzaminie na uprawnienia budowlane. Pytania dotyczą nie tylko ustawy Prawo budowlane, ale także ustaw szczególnych: o udostępnianiu informacji o środowisku, Prawa wodnego, o ochronie przyrody. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zagadnienia, które musisz znać, wraz z konkretnymi przepisami i pułapkami, na które zwracają uwagę egzaminatorzy.
Obowiązki inwestora w trakcie prac budowlanych
Art. 75 Prawa budowlanego (Dz.U. 2025 poz. 647) nakłada na inwestora obowiązek uwzględnienia ochrony środowiska na obszarze prowadzenia prac, w szczególności ochrony gleby, zieleni, naturalnego ukształtowania terenu i stosunków wodnych. Dopuszczalne jest wykorzystywanie i przekształcanie elementów przyrodniczych wyłącznie w zakresie koniecznym dla realizacji konkretnej inwestycji. Jeżeli ochrona nie jest możliwa, należy podjąć działania naprawcze, w tym kompensację przyrodniczą.
W pozwoleniu na budowę właściwy organ administracji szczegółowo określa zakres tych obowiązków. W przypadku przedsięwzięć, dla których przeprowadzono ocenę oddziaływania na środowisko, zakres kompensacji przyrodniczej określa decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach oraz inne decyzje wydane po przeprowadzeniu oceny.
Przedsięwzięcia mogące oddziaływać na obszar Natura 2000
Zgodnie z art. 96 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku (Dz.U. 2026 poz. 670), organ właściwy do wydania decyzji wymaganej przed rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia (innego niż mogące znacząco oddziaływać na środowisko) ma obowiązek rozważyć, czy przedsięwzięcie może potencjalnie znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000. Dotyczy to również zgłoszeń, o których mowa w art. 72 ust. 1a.
Do decyzji tych należą m.in.: decyzje o warunkach zabudowy, pozwolenia wodnoprawne (inne niż wymienione w art. 72 ust. 1 pkt 6), zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, koncesje geologiczne, pozwolenia na wznoszenie sztucznych wysp.
Jeżeli organ uzna, że przedsięwzięcie może potencjalnie znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, wydaje postanowienie o nałożeniu obowiązku przedłożenia regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska: kopii wniosku lub zgłoszenia, karty informacyjnej przedsięwzięcia, poświadczonej kopii mapy ewidencyjnej (lub mapy sytuacyjno-wysokościowej dla terenów powyżej 10 ha). Wydanie postanowienia przerywa bieg terminów postępowania.
Pozwolenie wodnoprawne - wymagane dokumenty
Art. 407 Prawa wodnego (Dz.U. 2025 poz. 960) określa, co należy dołączyć do wniosku o pozwolenie wodnoprawne. Najważniejsze elementy to:
- operat wodnoprawny (z datą wykonania, opisem działalności bez specjalistycznych określeń),
- decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, jeżeli jest wymagana,
- załącznik graficzny (jeśli wymagany) dla przedsięwzięć z udziałem społeczeństwa,
- wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego / warunkach zabudowy),
- ocena wodnoprawna, jeżeli jest wymagana,
- wypisy z rejestru gruntów dla nieruchomości w zasięgu oddziaływania,
- potwierdzenie skutecznego zgłoszenia usunięcia drzew/krzewów, jeżeli wymagane.
Dla inwestycji strategicznych (art. 59a ust. 4 ustawy środowiskowej) nie stosuje się wymogu wypisu i wyrysu z planu. Dla piętrzenia powyżej 1 m z regulacją przepływu lub dla zależnego korzystania z wód przez kilka zakładów - dołącza się projekt instrukcji gospodarowania wodą. Dla poboru wód podziemnych lub odwodnienia obiektu - dokumentację hydrogeologiczną, jeśli wymagana. Dla wprowadzania ścieków przemysłowych z substancjami szczególnie szkodliwymi - zgodę właściciela urządzeń kanalizacyjnych lub umowę o odbiór ścieków, obowiązującą na dzień złożenia wniosku.
Zezwolenie na usunięcie drzew i krzewów
Art. 83b ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. 2026 poz. 13) szczegółowo reguluje zawartość wniosku o zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu. Wniosek musi zawierać m.in.: dane wnioskodawcy, tytuł prawny do nieruchomości, gatunek drzewa, obwód pnia (na wysokości 130 cm, a przy kilku pniach - obwód każdego), powierzchnię usuwanych krzewów, miejsce i przyczynę usunięcia, termin, a także rysunek lub projekt zagospodarowania działki (jeśli wymagany). Do wniosku dołącza się również projekt nasadzeń zastępczych lub przesadzenia, jeżeli są planowane, oraz decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach lub postanowienie w sprawie Natura 2000, jeżeli wymagane.
Oświadczenia o tytule prawnym składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Wniosek można złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej (formularz udostępnia minister środowiska w BIP).
Hałas i emisje - obowiązki pomiarowe
Art. 95 Prawa ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647) upoważnia marszałka województwa do nałożenia decyzją obowiązku prowadzenia pomiarów poziomów substancji w powietrzu na obszarach przekroczeń, ale tylko wobec zakładów eksploatujących instalacje kwalifikowane jako przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Wyniki pomiarów należy przechowywać przez 5 lat od zakończenia roku kalendarzowego, którego dotyczą. Postępowanie wszczyna się z urzędu.
W zakresie hałasu, art. 118b pozwala radzie powiatu wyznaczyć obszary ciche w aglomeracji i poza nią, uwzględniając potrzeby ochrony przed hałasem. Projekt uchwały wymaga uzgodnienia z wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta (30 dni na stanowisko, brak stanowiska = brak zastrzeżeń). Starosta zapewnia udział społeczeństwa przy opracowaniu projektu.
Programy ochrony środowiska przed hałasem (art. 119a) opracowuje marszałek województwa na podstawie strategicznych map hałasu. Program zawiera działania ograniczające hałas: zrealizowane, planowane na 5 lat i długoterminowe, z uwzględnieniem liczby mieszkańców i efektywności ekologicznej i ekonomicznej. Marszałek zapewnia udział społeczeństwa. Częstotliwość uchwalania programów nie jest wprost określona w przepisach, ale wynika z terminów aktualizacji map hałasu (co 5 lat).
Na czym najczęściej się potykają
- Obowiązek rozważenia wpływu na Natura 2000 - dotyczy nie tylko decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, ale także innych decyzji (np. pozwolenie wodnoprawne, zezwolenie na usunięcie drzew). Częstym błędem jest pomijanie tej kwestii przy przedsięwzięciach niekwalifikowanych jako znacząco oddziałujące.
- Postanowienie przerywa bieg terminów - wydanie postanowienia o obowiązku przedłożenia dokumentów RDOŚ przerywa bieg terminów postępowania głównego. Kandydaci mylą to z zawieszeniem postępowania.
- Wymogi wniosku o pozwolenie wodnoprawne - należy pamiętać o wszystkich elementach, w tym o potwierdzeniu zgłoszenia usunięcia drzew, a także o wyjątku dla inwestycji strategicznych (brak wypisu i wyrysu z planu).
- Umowa na odbiór ścieków - musi obowiązywać na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień wydania pozwolenia. Często pytają o charakter tej umowy - to umowa cywilnoprawna, nie administracyjna.
- Pomiary substancji w powietrzu - obowiązek dotyczy tylko zakładów z instalacjami kwalifikowanymi jako przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko, a wyniki przechowuje się 5 lat. Kandydaci mylą okres z innymi terminami (np. 3 lata).
- Usunięcie drzew - wniosek musi zawierać obwód pnia na wysokości 130 cm, a przy kilku pniach - obwód każdego z nich. Często pomijany jest wymóg załączenia decyzji środowiskowej, jeśli jest wymagana.
- Kompensacja przyrodnicza - w przypadku przedsięwzięć z oceną oddziaływania zakres kompensacji określa decyzja środowiskowa, a nie pozwolenie na budowę. To częsta pułapka.
Pamiętaj, że egzamin sprawdza znajomość konkretnych przepisów, dlatego zwracaj uwagę na daty, progi i wyjątki. Powodzenia!