Zanim wyrób budowlany trafi na budowę, musi spełnić rygorystyczne wymagania dotyczące oznakowania i deklaracji. Znajomość tych zasad jest niezbędna nie tylko dla producentów, ale także dla każdego uczestnika procesu budowlanego, w tym kierownika budowy i inspektora nadzoru. Egzamin na uprawnienia budowlane regularnie sprawdza tę wiedzę, dlatego poniższe zagadnienia warto opanować w stopniu umożliwiającym swobodne poruszanie się po przepisach.
Oznakowanie CE i znak budowlany
Podstawowym kryterium dopuszczenia wyrobu budowlanego do obrotu jest jego oznakowanie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych, wyrób objęty normą zharmonizowaną lub zgodny z europejską oceną techniczną może być wprowadzony do obrotu wyłącznie zgodnie z rozporządzeniem nr 305/2011, czyli z oznakowaniem CE. Wzór tego oznakowania określa załącznik II do rozporządzenia 765/2008. Oznakowanie CE nie jest jednak jedynym dopuszczalnym sposobem.
Jeśli wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną, dla której zakończył się okres koegzystencji, i nie ma dla niego europejskiej oceny technicznej, wówczas może być wprowadzony do obrotu po oznakowaniu znakiem budowlanym, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy (art. 5 ust. 2). Znak budowlany jest więc narzędziem dla wyrobów, które nie znalazły się w zakresie zharmonizowanych specyfikacji technicznych.
Dodatkowo, art. 5 ust. 3 przewiduje możliwość udostępniania na rynku krajowym wyrobów legalnie wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim UE, EFTA lub Turcji, pod warunkiem że ich właściwości użytkowe umożliwiają spełnienie podstawowych wymagań przez obiekty budowlane. W takim przypadku do wyrobu muszą być dołączone informacje o właściwościach użytkowych, instrukcje stosowania, obsługi oraz informacje o zagrożeniach.
Deklaracje właściwości użytkowych
Kluczowym dokumentem towarzyszącym wyrobowi jest deklaracja właściwości użytkowych. Dla wyrobów oznakowanych CE jest to deklaracja właściwości użytkowych sporządzana zgodnie z rozporządzeniem 305/2011. Dla wyrobów ze znakiem budowlanym producent sporządza krajową deklarację (art. 10a ustawy). Krajowa deklaracja musi być oparta na dokumentacji technicznej zawierającej istotne elementy związane z wymaganym krajowym systemem oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.
Producent ma obowiązek przechowywać krajową deklarację oraz dokumentację techniczną przez co najmniej 10 lat od dnia wprowadzenia wyrobu do obrotu (art. 10a ust. 8). Informacje, dokumenty i instrukcje muszą być sporządzone w języku polskim (art. 10a ust. 5).
Obowiązki producenta i sprzedawcy
Producent, oprócz sporządzenia deklaracji, musi umieścić na wyrobie znak budowlany, informacje towarzyszące oraz dodatkową informację umożliwiającą identyfikację wyrobu (art. 10a ust. 2). Jeśli wielkość lub charakter wyrobu uniemożliwia umieszczenie tych informacji na nim, można je zamieścić na opakowaniu lub w dokumentach towarzyszących (art. 10a ust. 3).
Producent ma również obowiązek prowadzenia ewidencji skarg, wyrobów niespełniających wymagań oraz wyrobów wycofanych z obrotu lub użytkowania (art. 10a ust. 6). Musi informować sprzedawców o wyrobach wycofanych oraz stosować procedury zapewniające utrzymanie deklarowanych właściwości użytkowych, w tym prowadzić badania próbek (art. 10a ust. 7).
Sprzedawca może udostępniać na rynku wyroby ze znakiem budowlanym tylko wtedy, gdy są one oznakowane i towarzyszą im odpowiednie dokumenty, informacje i instrukcje (art. 10d ust. 1). Na żądanie właściwego organu sprzedawca ma obowiązek współpracować w działaniach mających na celu usunięcie zagrożeń (art. 10d ust. 2).
Kontrola wyrobów i kary
Nadzór nad wyrobami budowlanymi sprawują organy nadzoru budowlanego. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości mogą one nakazać wycofanie wyrobu z obrotu, a nawet jego zniszczenie (art. 31a). Informacje o zakwestionowanych wyrobach trafiają do publicznie dostępnego Krajowego Wykazu Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych (art. 15).
Za naruszenia przepisów przewidziano kary pieniężne. Producent, który umieszcza oznakowanie CE lub znak budowlany na wyrobie nieposiadającym właściwości użytkowych określonych w deklaracji, podlega karze do 100 000 zł (art. 36b). Sprzedawca, który udostępnia wyrób podlegający obowiązkowi oznakowania bez tego oznakowania lub bez wymaganej deklaracji, podlega karze do 10 000 zł (art. 36h).
Na czym najczęściej się potykają
- Mylenie oznakowania CE ze znakiem budowlanym. To dwa odrębne systemy, stosowane w zależności od tego, czy wyrób jest objęty normą zharmonizowaną, czy nie.
- Niezrozumienie, kiedy można zastosować art. 5 ust. 3. Dotyczy on wyłącznie wyrobów legalnie wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim, a nie wyrobów bez żadnego oznakowania.
- Brak znajomości wysokości kar. Warto zapamiętać: 100 000 zł dla producenta, 10 000 zł dla sprzedawcy.
- Nieprawidłowe przypisywanie obowiązków. Na przykład obowiązek przechowywania dokumentacji przez 10 lat dotyczy producenta, a nie sprzedawcy.
- Pomijanie wymogu języka polskiego. Wszelkie informacje, dokumenty i instrukcje muszą być po polsku, co bywa pomijane w praktyce.
Podsumowanie
Opanowanie zasad dotyczących wyrobów budowlanych to nie tylko kwestia zdania egzaminu, ale przede wszystkim odpowiedzialności zawodowej. Pamiętaj, że wyrób bez ważnego oznakowania lub deklaracji nie powinien zostać wbudowany, a jego użycie może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi. Zwracaj uwagę na komplet dokumentacji i zgodność oznakowania z przepisami.