Ochrona ludności i budowle ochronne to najmłodsza grupa przepisów w wykazie, ale wbrew pozorom nie jest to margines. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907) wprowadza zupełnie nową siatkę pojęć i obowiązków, które projektant musi znać. Egzaminatorzy chętnie sprawdzają, czy kandydat odróżnia schron od ukrycia, zna kategorie odporności i rozumie, czym są miejsca doraźnego schronienia. Poniżej przedstawiam, co realnie warto zapamiętać.
Definicje podstawowe: schron, ukrycie, budowla ochronna
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, obiekt budowlany albo jego część uznaje się za budowlę ochronną na podstawie wyznaczenia przez właściwy organ ochrony ludności, na podstawie porozumienia tego organu z właścicielem lub zarządcą budynku albo na podstawie decyzji organu. Uznanie nadaje status schronu lub ukrycia oraz kategorię odporności.
Kluczowe definicje:
- Schron (art. 83 ust. 3) - obiekt o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne.
- Ukrycie (art. 83 ust. 4) - obiekt o konstrukcji niehermetycznej.
Dla egzaminu istotne jest, że schron musi być hermetyczny i mieć urządzenia filtrowentylacyjne. Ukrycie takich wymogów nie ma.
Kategorie odporności budowli ochronnych
Rozporządzenie w sprawie budowli ochronnych (Dz.U. 2025 poz. 235) w § 13 określa kategorie odporności dla schronów i ukryć. To typowy materiał na pytania testowe.
Dla schronów:
- S-0 - obciążenie quasi-statyczne co najmniej 60 kN/m2 albo nadciśnienie co najmniej 0,03 MPa,
- S-1 - obciążenie co najmniej 100 kN/m2 albo nadciśnienie co najmniej 0,1 MPa,
- S-2 - obciążenie co najmniej 200 kN/m2 albo nadciśnienie co najmniej 0,2 MPa,
- S-3 - obciążenie co najmniej 300 kN/m2 albo nadciśnienie co najmniej 0,3 MPa.
Dla ukryć:
- U-1 - funkcje ochronne określone w § 2 ust. 2 pkt 1-3,
- U-2 - funkcje ochronne określone w § 2 ust. 2 pkt 1-5,
- U-3 - funkcje ochronne określone w § 2 ust. 2 pkt 1-6.
Warto zapamiętać progi liczbowe, bo egzaminatorzy często pytają wprost: „Jaką kategorię odporności nadaje się schronowi, który zabezpiecza przed falą uderzeniową o obciążeniu 100 kN/m2?”. Odpowiedź: S-1.
Miejsca doraźnego schronienia (mds)
Miejsca doraźnego schronienia to nowa kategoria, wprowadzona rozporządzeniem w sprawie miejsc doraźnego schronienia (Dz.U. 2025 poz. 932). Zgodnie z § 10 przystosowanie przestrzeni do pełnienia funkcji mds obejmuje m.in.:
- zapewnienie dostępu, w tym dla osób z niepełnosprawnościami,
- usunięcie pojazdów i zbędnego wyposażenia,
- wykonanie systemu podpór wzmacniających nośność stropu,
- oznakowanie międzynarodowym znakiem rozpoznawczym obrony cywilnej oraz napisem „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”,
- zapewnienie urządzeń i instalacji oraz przygotowanie miejsc do siedzenia, odpoczynku lub spania.
Wolnostojące mds wykonuje się jako szczeliny przeciwlotnicze lub okopy, z wykorzystaniem prefabrykatów, np. żelbetowych przepustów ramowych (§ 14).
Obowiązki projektanta i ewidencja
Ustawa nakłada na projektantów obowiązki związane z budowlami ochronnymi. W budynkach użyteczności publicznej należy zapewnić budowle ochronne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą zapewnienia miejsc schronienia oraz możliwe ze względów techniczno-budowlanych (art. 93 ust. 1). Odstąpienie jest dopuszczalne, gdy schronienie zapewnia inna, zlokalizowana w pobliżu budowla ochronna (art. 93 ust. 2).
Ważne dla projektanta: budowle ochronne oznacza się międzynarodowym znakiem rozpoznawczym obrony cywilnej oraz napisem „SCHRON”, „UKRYCIE” lub „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA” (art. 105).
Ewidencję budowli ochronnych prowadzą wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast). Art. 207 ust. 3 nakazuje właścicielom, użytkownikom wieczystym lub zarządcom obiektów, które przed wejściem w życie ustawy pełniły funkcję budowli ochronnej, zawiadomić o tym właściwego wójta w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Podmioty prowadzące wcześniej ewidencję mają 60 dni na przekazanie danych (art. 207 ust. 4).
Ograniczenia funkcji ochronnych
Rozporządzenie w sprawie budowli ochronnych (§ 12) przewiduje możliwość ograniczenia funkcji ochronnych dotychczasowej budowli ochronnej, jeżeli:
- jest usytuowana na obszarze zagrożonym osunięciem ziemi lub skał oraz lawinami błotnymi lub śnieżnymi,
- nie jest zabezpieczona przed zalaniem wodą w strefach możliwych podtopień lub powodzi,
- ma instalacje i urządzenia niezwiązane z funkcją ochronną, które mogą stanowić zagrożenie dla chronionych osób.
To ważny zapis, bo pokazuje, że nie każda budowla może być uznana za ochronną.
Na czym najczęściej się potykają
- Mylenie schronu z ukryciem - schron musi być hermetyczny i mieć urządzenia filtrowentylacyjne; ukrycie nie ma tych wymogów.
- Błędne przypisywanie kategorii odporności - np. S-1 zamiast S-2 przy obciążeniu 200 kN/m2. Progi: 60, 100, 200, 300 kN/m2.
- Nieznajomość terminów na zawiadomienie - 90 dni dla właścicieli, 60 dni dla podmiotów prowadzących ewidencję (art. 207).
- Pomijanie oznakowania - art. 105: znak rozpoznawczy i napis „SCHRON”, „UKRYCIE” lub „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”.
- Traktowanie mds jak zwykłych pomieszczeń - mds wymaga konkretnych działań: usunięcia pojazdów, podpór stropu, oznakowania.
- Zapominanie o możliwości ograniczenia funkcji ochronnych - § 12 rozporządzenia: osuwiska, zalanie, niebezpieczne instalacje.
Pamiętaj: egzamin sprawdza przede wszystkim umiejętność posługiwania się konkretnymi liczbami i definicjami. Nie musisz znać całej ustawy na pamięć, ale musisz pewnie poruszać się w zakresie kategorii odporności, definicji schronu/ukrycia i podstawowych obowiązków projektanta.