Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2022 poz. 1225) to dokument, który na egzaminie na uprawnienia budowlane pojawia się w wielu pytaniach. Nie chodzi o znajomość wszystkich paragrafów, ale o pewne powtarzalne zagadnienia, które egzaminatorzy sprawdzają od lat. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich, wraz z konkretnymi liczbami i warunkami, które trzeba umieć przywołać.
Usytuowanie budynku - odległości od granicy działki
Podstawowa zasada: budynek należy sytuować w odległości co najmniej 4 m od granicy, jeżeli ściana z oknami lub drzwiami jest zwrócona w stronę tej granicy, oraz co najmniej 3 m, jeżeli ściana jest bez okien i drzwi (§ 12 ust. 1). Te wartości są punktem wyjścia, ale rozporządzenie przewiduje szereg wyjątków, które egzamin lubi sprawdzać.
Jeżeli plan miejscowy na to pozwala, budynek ścianą bez okien i drzwi można usytuować w odległości 1,5 m od granicy lub bezpośrednio przy granicy (§ 12 ust. 2). W zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej na działce o szerokości 16 m lub mniejszej dopuszcza się budowę ścianą bez okien i drzwi bezpośrednio przy granicy lub w odległości nie mniejszej niż 1,5 m, ale tylko wtedy, gdy działka ma szerokość 16 m lub mniejszą (§ 12 ust. 4 pkt 1).
Dla budynków gospodarczych i garaży o długości nie większej niż 6,5 m i wysokości nie większej niż 3 m dopuszcza się usytuowanie bezpośrednio przy granicy lub w odległości nie mniejszej niż 1,5 m, oczywiście ścianą bez okien i drzwi (§ 12 ust. 4 pkt 3).
Ważne są też odległości elementów budynku od granicy: okap, gzyms, balkon, daszek nad wejściem, galeria, taras, schody zewnętrzne, rampa lub pochylnia muszą być oddalone od granicy co najmniej 1,5 m, z wyjątkiem pochylni dla osób niepełnosprawnych (§ 12 ust. 6 pkt 1). Okno w dachu zwrócone w stronę granicy musi być oddalone co najmniej 4 m (§ 12 ust. 6 pkt 2). W przypadkach, o których mowa w ust. 2 i 4, okap można zmniejszyć do 1 m (§ 12 ust. 7).
Nie można zapominać o § 12 ust. 8: budynek inwentarski lub gospodarczy nie może być sytuowany ścianą z oknami lub drzwiami w odległości mniejszej niż 8 m od ściany istniejącego na sąsiedniej działce budynku mieszkalnego, zamieszkania zbiorowego lub użyteczności publicznej (lub takiego, dla którego jest ostateczna decyzja o pozwoleniu na budowę).
Schody i pochylnie w garażach
W garażu podziemnym i wielopoziomowym nadziemnym jako dojścia należy stosować schody odpowiadające warunkom z § 68 (§ 105 ust. 1). W garażu jednopoziomowym można wykorzystać pochylnię dla samochodów jako dojście, jeżeli jej nachylenie nie przekracza 10% i jest możliwość wydzielenia bezpiecznego pasma ruchu pieszego o szerokości co najmniej 0,75 m (§ 105 ust. 2). Nie wymaga się wydzielenia pasma na pochylni dwupasmowej, a w garażu o pojemności do 25 samochodów włącznie na kondygnacji - także na pochylni jednopasmowej (§ 105 ust. 3).
Stanowiska dla osób niepełnosprawnych należy sytuować na poziomie terenu lub na kondygnacjach dostępnych z pochylni, z uwzględnieniem warunków z § 70 (§ 105 ust. 4). W garażu wielopoziomowym lub stanowiącym kondygnację w budynku mieszkalnym wielorodzinnym oraz użyteczności publicznej trzeba zainstalować dźwigi lub inne urządzenia podnośne umożliwiające transport pionowy osobom na wózkach na inne kondygnacje, które wymagają dostępności (§ 105 ust. 5).
Odporność pożarowa - klasy i tabele
Rozporządzenie ustanawia pięć klas odporności pożarowej: A, B, C, D, E - od najwyższej do najniższej (§ 212 ust. 1). Dla budynków zaliczonych do kategorii ZL (zagrożenia ludzi) wymaganą klasę określa tabela w § 212 ust. 2. Trzeba umieć z niej korzystać. Na przykład: budynek niski (N) ZL I wymaga klasy „B”, ZL II - „B”, ZL III - „C”, ZL IV - „D”, ZL V - „C”. Dla budynku średniowysokiego (SW) ZL I - „B”, ZL II - „B”, ZL III - „B”, ZL IV - „C”, ZL V - „B”. Dla wysokiego (W) - zawsze „B”, a dla wysokościowego (WW) - ZL I, II, III - „A”, ZL IV - „B”, ZL V - „A”.
Istnieje możliwość obniżenia klasy odporności pożarowej w budynkach niskich i średniowysokich, zgodnie z tabelą w § 212 ust. 3. Dla budynku o jednej kondygnacji nadziemnej ZL I, ZL II i ZL III dopuszcza się klasę „D”. Dla budynku o dwóch kondygnacjach nadziemnych, gdy poziom stropu nad pierwszą kondygnacją jest na wysokości nie większej niż 9 m nad poziomem terenu, ZL I i ZL II - klasę „C”, a ZL III - „D”.
Dla budynków PM (produkcyjno-magazynowych) i IN (inwentarskich) klasę odporności pożarowej określa tabela w § 212 ust. 4, w zależności od maksymalnej gęstości obciążenia ogniowego strefy pożarowej Q [MJ/m2] i liczby kondygnacji. Dla budynku o jednej kondygnacji nadziemnej: Q ≤ 500 - „E”, 500 < Q ≤ 1000 - „D”, 1000 < Q ≤ 2000 - „C”, 2000 < Q ≤ 4000 - „B”, Q > 4000 - „A”. Dla budynku niskiego (N) wielokondygnacyjnego: Q ≤ 500 - „D”, 500 < Q ≤ 1000 - „D”, 1000 < Q ≤ 2000 - „C”, 2000 < Q ≤ 4000 - „B”. Dla średniowysokiego (SW): Q ≤ 500 - „C”, 500 < Q ≤ 1000 - „C”, 1000 < Q ≤ 2000 - „C”. Dla wysokiego (W): Q ≤ 500 - „B”, 500 < Q ≤ 1000 - „B”. Dla wysokościowego (WW): Q ≤ 500 - „B”. Dla Q > 2000 w budynkach W i WW oraz Q > 4000 w N i SW - nie mogą występować takie budynki (zgodnie z § 228 ust. 1).
Wymagania dla elementów budynku w zależności od klasy odporności pożarowej określa tabela w § 216 ust. 1. Dla klasy „A”: główna konstrukcja nośna R 240, konstrukcja dachu R 30, strop R E I 120, ściana zewnętrzna E I 120 (o↔i), ściana wewnętrzna E I 60, przekrycie dachu R E 30. Dla klasy „B”: R 120, R 30, R E I 60, E I 60 (o↔i), E I 30, R E 30. Dla klasy „C”: R 60, R 15, R E I 60, E I 30 (o↔i), E I 15, R E 15. Dla klasy „D”: R 30, (-), R E I 30, E I 30 (o↔i), (-), (-). Dla klasy „E”: wszystkie elementy bez wymagań (-).
Trzeba pamiętać, że elementy budynku powinny być nierozprzestrzeniające ognia, z pewnymi wyjątkami (§ 216 ust. 2). W ścianach zewnętrznych budynku ZL II dopuszcza się palną izolację cieplną, jeśli okładzina wewnętrzna jest niepalna i ma odpowiednią klasę odporności ogniowej: dla klasy „B” - E I 60, dla klas „C” i „D” - E I 30 (§ 216 ust. 5). Powyżej 25 m od poziomu terenu okładzina elewacyjna i izolacja cieplna muszą być z materiałów niepalnych (§ 216 ust. 8).
Balustrady - wysokości i prześwity
Balustrady przy schodach, pochylniach, balkonach itp. nie powinny mieć ostro zakończonych elementów, a ich konstrukcja ma przenosić siły poziome określone w Polskiej Normie (§ 298 ust. 1). Minimalna wysokość balustrady mierzona do wierzchu poręczy zależy od rodzaju budynku (tabela w § 298 ust. 2):
- Budynki jednorodzinne i wnętrza mieszkań wielopoziomowych: 0,9 m; prześwit nie regulowany.
- Budynki wielorodzinne i zamieszkania zbiorowego, oświaty i wychowania oraz zakłady opieki zdrowotnej: 1,1 m; maksymalny prześwit 0,12 m.
- Inne budynki: 1,1 m; maksymalny prześwit 0,2 m.
W budynkach, gdzie przewiduje się zbiorowe przebywanie dzieci bez stałego nadzoru, balustrady muszą uniemożliwiać wspinanie się i zsuwanie (§ 298 ust. 3). Przy pochylniach dla osób niepełnosprawnych należy zastosować obustronne poręcze na wysokości 0,75 i 0,9 m (§ 298 ust. 4). Poręcze przy schodach zewnętrznych i pochylniach przedłuża się o 0,3 m przed początkiem i za końcem (§ 298 ust. 5) oraz powinny być oddalone od ścian co najmniej 0,05 m (§ 298 ust. 6).
Wysokość podokienników
Na kondygnacjach położonych poniżej 25 m nad terenem odległość między górną krawędzią wewnętrznego podokiennika a podłogą powinna wynosić co najmniej 0,85 m, z wyjątkiem przyziemia oraz ścianek podokiennych w loggii, na tarasie lub galerii (§ 301 ust. 1). Powyżej 25 m nad terenem wymagane jest co najmniej 1,1 m, z wyjątkiem okien wychodzących na loggie, tarasy lub galerie (§ 301 ust. 2). Wysokość można pomniejszyć, stosując balustradę do wymaganej wysokości lub skrzydło nieotwierane ze szkła o podwyższonej wytrzymałości (§ 301 ust. 3).
Na czym najczęściej się potykają
- Mylenie odległości 4 m i 3 m od granicy. 4 m dotyczy ściany z oknami lub drzwiami, 3 m - ściany bez okien i drzwi. Często pada pytanie o budynek gospodarczy: tam jest 3 m, a nie 4 m, chyba że ma okna - wtedy 4 m.
- Zapominanie o wyjątku dla działek o szerokości 16 m lub mniejszej - wtedy można budować ścianą bez okien i drzwi w odległości 1,5 m od granicy, a nawet bezpośrednio przy granicy.
- Nie zwracanie uwagi na to, że w § 12 ust. 8 odległość 8 m dotyczy budynku inwentarskiego lub gospodarczego od budynku mieszkalnego, a nie odwrotnie.
- Błędne odczytywanie tabeli odporności pożarowej dla PM - trzeba sprawdzić, czy budynek jest o jednej kondygnacji, czy wielokondygnacyjny, i jaka jest gęstość obciążenia ogniowego.
- Pomijanie, że dla budynku ZL IV niskiego dopuszcza się klasę „D” tylko przy jednej kondygnacji, a przy dwóch - już „C” (z zastrzeżeniem wysokości 9 m).
- Nieznajomość wysokości balustrad - w budynkach wielorodzinnych jest 1,1 m, a nie 0,9 m. Często mylone są prześwity: 0,12 m dla budynków użyteczności publicznej, 0,2 m dla innych.
- Przy podokiennikach - 0,85 m poniżej 25 m, 1,1 m powyżej 25 m. Egzaminatorzy lubią dopytać o wyjątki (loggia, taras).
Pamiętaj, że podane wartości to tylko wybrane zagadnienia. Warunki techniczne to obszerny akt, ale na egzaminie najczęściej pojawiają się powyższe tematy. Przeanalizuj dokładnie tabele i paragrafy, a następnie przećwicz na przykładowych pytaniach.