Ustawa Prawo budowlane w art. 17 wymienia czterech uczestników procesu budowlanego: inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego, projektanta oraz kierownika budowy lub kierownika robót. Każdemu z nich przypisane są konkretne obowiązki i prawa, a ich wzajemne relacje są precyzyjnie uregulowane. Znajomość tych zasad jest niezbędna na egzaminie na uprawnienia budowlane, gdyż pytania często dotyczą rozgraniczenia kompetencji i sytuacji, w których dany uczestnik jest wymagany.
Obowiązki inwestora
Inwestor jest gospodarzem procesu budowlanego. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ma obowiązek zorganizować proces budowy, uwzględniając zasady bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. W szczególności musi zapewnić:
- opracowanie projektu budowlanego i, stosownie do potrzeb, innych projektów,
- objęcie kierownictwa budowy przez kierownika budowy,
- opracowanie planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
- wykonanie i odbiór robót budowlanych,
- w przypadkach uzasadnionych wysokim stopniem skomplikowania robót lub warunkami gruntowymi - nadzór nad wykonywaniem robót przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych.
Inwestor może ustanowić inspektora nadzoru inwestorskiego (art. 18 ust. 2) oraz może zobowiązać projektanta do sprawowania nadzoru autorskiego (art. 18 ust. 3). Te działania są fakultatywne, chyba że przepisy szczególne lub decyzja o pozwoleniu na budowę nakładają obowiązek.
Przed rozpoczęciem robót inwestor musi dopełnić szeregu formalności. Zgodnie z art. 42 ust. 1 jest obowiązany:
- zapewnić sporządzenie projektu technicznego - w przypadkach wskazanych w ustawie,
- ustanowić kierownika budowy - dla robót objętych pozwoleniem na budowę oraz innych wymienionych w przepisie,
- ustanowić inspektora nadzoru inwestorskiego - gdy obowiązek wynika z decyzji o pozwoleniu na budowę, z przepisów wydanych na podstawie art. 19 ust. 2, lub w przypadkach legalizacji i wznowienia robót,
- przekazać kierownikowi budowy projekt budowlany, w tym projekt techniczny.
Inwestor ma także obowiązek zawiadomić organ nadzoru budowlanego o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych (art. 41 ust. 4). Do zawiadomienia dołącza informację o osobach pełniących funkcje kierownika budowy i inspektora nadzoru (jeśli ustanowiony) wraz z kopiami zaświadczeń i decyzji o nadaniu uprawnień, chyba że osoby te są wpisane do centralnego rejestru - wtedy kopie nie są wymagane (art. 41 ust. 4a i 4aa).
Inspektor nadzoru inwestorskiego - kiedy obowiązkowy?
Ustanowienie inspektora nadzoru inwestorskiego jest co do zasady dobrowolne, ale istnieją przypadki, gdy staje się obowiązkowe. Zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 3 inwestor musi ustanowić inspektora, gdy:
- obowiązek wynika z decyzji o pozwoleniu na budowę - organ administracji architektoniczno-budowlanej może go nałożyć w przypadkach uzasadnionych wysokim stopniem skomplikowania obiektu lub robót albo przewidywanym wpływem na środowisko (art. 19 ust. 1),
- realizowane są roboty budowlane objęte decyzją o legalizacji, w której nałożono obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie,
- prowadzone są roboty objęte decyzją o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych,
- realizowane są obiekty budowlane określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 19 ust. 2 - minister właściwy do spraw budownictwa określa rodzaje obiektów, przy których wymagane jest ustanowienie inspektora.
Warto zapamiętać, że łączenie funkcji kierownika budowy i inspektora nadzoru jest niedopuszczalne (art. 24 ust. 1). Dotyczy to również kierownika robót (art. 24 ust. 2).
Uprawnienia inspektora nadzoru
Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia, które muszą być potwierdzone wpisem do dziennika budowy. Polecenia mogą dotyczyć (art. 26 pkt 1):
- usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń,
- wykonania prób lub badań, także wymagających odkrycia robót lub elementów zakrytych,
- przedstawienia ekspertyz dotyczących prowadzonych robót budowlanych,
- przedstawienia informacji i dokumentów potwierdzających zastosowanie wyrobów zgodnie z art. 10 ustawy o wyrobach budowlanych oraz dopuszczenie do stosowania urządzeń technicznych.
Inspektor może również żądać od kierownika budowy dokonania poprawek lub ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót, a także wstrzymania dalszych robót, jeśli ich kontynuacja mogłaby wywołać zagrożenie lub spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę (art. 26 pkt 2).
Projektant - rola na budowie
Projektant ma obowiązki głównie na etapie projektowania, ale także w trakcie realizacji. Zgodnie z art. 20 ust. 1 do jego podstawowych obowiązków należy:
- opracowanie projektu budowlanego zgodnie z wymaganiami ustawy, decyzjami administracyjnymi, przepisami i zasadami wiedzy technicznej,
- zapewnienie udziału osób z odpowiednimi uprawnieniami, jeśli potrzeba,
- skoordynowanie techniczne opracowań projektowych,
- sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
- określenie obszaru oddziaływania obiektu,
- uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń,
- wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i rozwiązań,
- sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub organu administracji architektoniczno-budowlanej.
Nadzór autorski obejmuje stwierdzanie zgodności realizacji z projektem oraz uzgadnianie rozwiązań zamiennych zgłoszonych przez kierownika budowy lub inspektora nadzoru (art. 20 ust. 1 pkt 4). Projektant może być zobowiązany do nadzoru autorskiego przez inwestora (art. 18 ust. 3) lub przez organ w decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 19 ust. 1).
Kierownik budowy - obowiązki i odpowiedzialność
Kierownik budowy jest kluczową postacią na placu budowy. Jego podstawowe obowiązki wymienia art. 22. Należą do nich:
- protokolarne przejęcie od inwestora terenu budowy wraz z obiektami, urządzeniami, punktami osnowy geodezyjnej i elementami środowiska,
- prowadzenie dokumentacji budowy,
- zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu,
- zorganizowanie budowy i kierowanie nią zgodnie z projektem, pozwoleniem na budowę, przepisami techniczno-budowlanymi i BHP,
- koordynowanie realizacji zadań zapobiegających zagrożeniom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
Kierownik budowy jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo na terenie budowy. W razie katastrofy budowlanej ma obowiązek zorganizować pomoc poszkodowanym, zabezpieczyć miejsce i zawiadomić odpowiednie organy (art. 75 ust. 1).
Ważne: kierownik budowy prowadzi dziennik budowy, a w przypadku dziennika elektronicznego udostępnia go innym uprawnionym osobom (art. 47o ust. 1). Inwestor ma obowiązek dołączyć do dziennika kopie uprawnień budowlanych osób pełniących funkcje kierownika, inspektora itd., chyba że są one wpisane do centralnego rejestru (art. 47f).
Na czym najczęściej się potykają
- Łączenie funkcji - kandydaci często mylą możliwość łączenia funkcji kierownika budowy i inspektora nadzoru. Jest to bezwzględnie zabronione (art. 24 ust. 1).
- Obowiązek ustanowienia inspektora - wiele osób sądzi, że inspektor jest zawsze potrzebny. Tymczasem jest on co do zasady fakultatywny, a obowiązek powstaje tylko w konkretnych przypadkach (art. 42 ust. 1 pkt 3).
- Zawiadomienie o rozpoczęciu robót - inwestor ma obowiązek zawiadomić organ nadzoru budowlanego, ale nie zawsze - tylko w przypadkach wskazanych w art. 41 ust. 4. Często myli się to z obowiązkiem ustanowienia kierownika budowy.
- Kopie uprawnień w dzienniku budowy - wymóg dołączania kopii uprawnień nie dotyczy osób wpisanych do centralnego rejestru (art. 47f ust. 2). To częste źródło błędów.
- Nadzór autorski - projektant nie ma obowiązku sprawowania nadzoru autorskiego, chyba że inwestor lub organ go do tego zobowiąże (art. 18 ust. 3, art. 19 ust. 1).
- Polecenia inspektora - inspektor może wydawać polecenia tylko kierownikowi budowy lub robót, a nie bezpośrednio wykonawcom. Polecenia muszą być potwierdzone wpisem do dziennika budowy (art. 26 pkt 1).
Pamiętaj, że egzamin sprawdza przede wszystkim umiejętność przyporządkowania obowiązków do konkretnych uczestników procesu budowlanego oraz znajomość sytuacji, w których dany podmiot jest wymagany. Przeanalizuj dokładnie art. 17-26, 41-42, 47f i 47o ustawy Prawo budowlane.