Specjalność instalacyjna w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych to jeden z obszarów, który regularnie pojawia się na egzaminie na uprawnienia budowlane. Pytania dotyczą nie tylko podstaw projektowania, ale także szczegółowych wymagań technicznych, które wynikają wprost z rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W tym artykule skupimy się na zagadnieniach, które najczęściej sprawdzają egzaminatorzy, oraz na typowych pułapkach, w które wpadają kandydaci.
Zasilanie awaryjne i oświetlenie awaryjne
Kluczowym zagadnieniem jest zasilanie budynków, w których zanik napięcia może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne zagrożenie środowiska lub znaczne straty materialne. Zgodnie z § 181 ust. 1 rozporządzenia, takie budynki należy zasilać co najmniej z dwóch niezależnych, samoczynnie załączających się źródeł energii elektrycznej oraz wyposażać w samoczynnie załączające się oświetlenie awaryjne (zapasowe lub ewakuacyjne). W budynku wysokościowym jednym ze źródeł zasilania musi być zespół prądotwórczy.
Oświetlenie zapasowe stosuje się w pomieszczeniach, gdzie po zaniku oświetlenia podstawowego konieczne jest kontynuowanie czynności w niezmieniony sposób lub ich bezpieczne zakończenie. Czas działania tego oświetlenia powinien być dostosowany do uwarunkowań wynikających z wykonywanych czynności oraz warunków występujących w pomieszczeniu.
Oświetlenie ewakuacyjne jest wymagane w określonych przepisami przypadkach. Należy je stosować w pomieszczeniach widowni kin, teatrów i filharmonii oraz innych sal widowiskowych, audytoriów, sal konferencyjnych, czytelni, lokali rozrywkowych oraz sal sportowych przeznaczonych dla ponad 200 osób, a także w pomieszczeniach wystawowych w muzeach. Ponadto obowiązek ten dotyczy garaży o powierzchni netto ponad 1000 m2 oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym oraz pomieszczeń o powierzchni netto ponad 2000 m2 w budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego oraz produkcyjnych i magazynowych.
Oświetlenie ewakuacyjne należy również instalować na drogach ewakuacyjnych z tych pomieszczeń, na drogach oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym, w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych przede wszystkim do użytku osób o ograniczonej zdolności poruszania się, a także w wysokich i wysokościowych budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego. Co istotne, awaryjne oświetlenie ewakuacyjne nie jest wymagane w pomieszczeniach, w których awaryjne oświetlenie zapasowe spełnia warunek określony dla ewakuacyjnego, czyli działa przez co najmniej 1 godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego.
W pomieszczeniu użytkowanym przy wyłączonym oświetleniu podstawowym należy stosować oświetlenie dodatkowe, zasilane napięciem nieprzekraczającym napięcia dotykowego dopuszczalnego długotrwale, służące uwidocznieniu przeszkód oraz podświetlane znaki wskazujące kierunki ewakuacji. Oświetlenie awaryjne należy wykonywać zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi wymagań w tym zakresie.
Instalacje elektryczne - wymagania ogólne
W instalacjach elektrycznych należy stosować szereg rozwiązań, które są wprost wymienione w § 183 ust. 1. Są to między innymi złącza instalacji elektrycznej budynku, umożliwiające odłączenie od sieci zasilającej i usytuowane w miejscu dostępnym dla dozoru i obsługi oraz zabezpieczone przed uszkodzeniami, wpływami atmosferycznymi i ingerencją osób niepowołanych. W obwodach rozdzielczych i odbiorczych należy stosować oddzielny przewód ochronny i neutralny. Konieczne są również urządzenia ochronne różnicowoprądowe uzupełniające podstawową ochronę przeciwporażeniową i ochronę przed powstaniem pożaru, powodujące samoczynne wyłączenie zasilania w warunkach uszkodzenia. W obwodach odbiorczych stosuje się wyłączniki nadprądowe. Należy zachować zasadę selektywności (wybiórczości) zabezpieczeń. Wymagane są przeciwpożarowe wyłączniki prądu oraz połączenia wyrównawcze główne i miejscowe, łączące przewody ochronne z częściami przewodzącymi innych instalacji i konstrukcji budynku. Trasy przewodów elektrycznych należy prowadzić w liniach prostych, równoległych do krawędzi ścian i stropów. Przewody elektryczne z żyłami wykonanymi wyłącznie z miedzi stosuje się, jeżeli ich przekrój nie przekracza 10 mm2. Ponadto wymagane są urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej.
Połączeniami wyrównawczymi należy objąć instalację wodociągową wykonaną z przewodów metalowych, metalowe elementy instalacji kanalizacyjnej, instalację ogrzewczą wodną wykonaną z przewodów metalowych, metalowe elementy instalacji gazowej, metalowe elementy szybów i maszynowni dźwigów, metalowe elementy przewodów i wkładów kominowych, metalowe elementy przewodów i urządzeń do wentylacji i klimatyzacji oraz metalowe elementy obudowy urządzeń instalacji telekomunikacyjnej.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Wyłącznik powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Odcięcie dopływu prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.
Przyłączenie do sieci elektroenergetycznej
Działka budowlana przewidziana pod zabudowę budynkami przeznaczonymi na pobyt ludzi powinna mieć zapewnioną możliwość przyłączenia uzbrojenia działki lub bezpośrednio budynku do sieci elektroenergetycznej. Za równorzędne z przyłączeniem do sieci elektroenergetycznej uznaje się zapewnienie możliwości korzystania z indywidualnych źródeł energii elektrycznej, odpowiadających przepisom odrębnym dotyczącym gospodarki energetycznej i ochrony środowiska. Na działkach budowlanych przeznaczonych dla szpitali i sanatoriów, niezależnie od zasilania z sieci, należy zapewnić dodatkowo własne źródło energii elektrycznej i cieplnej. Spełnienie tych warunków nie jest wymagane w przypadku działek przeznaczonych pod budowę budynków rekreacji indywidualnej oraz budynków inwentarskich i gospodarczych na wsi, jeżeli właściwy organ w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu nie określił takich wymagań.
Pomiar energii elektrycznej
Przepisy nie regulują wprost miejsca umieszczenia liczników energii elektrycznej w budynku wielorodzinnym, jednak wymagania w tym zakresie wynikają z warunków przyłączenia określonych przez operatora sieci dystrybucyjnej. W praktyce liczniki umieszcza się w złączu lub w rozdzielnicy głównej, w miejscu dostępnym dla uprawnionych osób. Na egzaminie może pojawić się pytanie o lokalizację liczników - warto pamiętać, że muszą być one zainstalowane w sposób umożliwiający ich odczyt i obsługę, a także zabezpieczone przed ingerencją osób niepowołanych.
Na czym najczęściej się potykają
Kandydaci często mylą wymagania dotyczące oświetlenia awaryjnego zapasowego i ewakuacyjnego. Pamiętaj, że oświetlenie zapasowe stosuje się tam, gdzie konieczne jest kontynuowanie czynności, a ewakuacyjne - na drogach ewakuacyjnych i w określonych pomieszczeniach. Czas działania oświetlenia ewakuacyjnego to co najmniej 1 godzina - to wartość, która często pojawia się w pytaniach.
Kolejna pułapka dotyczy przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Musisz pamiętać, że odcięcie dopływu prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii, z wyjątkiem oświetlenia awaryjnego. Często pada pytanie o kubaturę strefy pożarowej - 1000 m3. Zwróć też uwagę na wyjątek dotyczący budynków wysokich - w przypadku zasilania awaryjnego jednym ze źródeł musi być zespół prądotwórczy.
W zakresie instalacji elektrycznych często mylone są wymagania dotyczące przewodów - z żył miedzianych muszą być wykonane przewody o przekroju nieprzekraczającym 10 mm2. Pamiętaj też o obowiązku stosowania oddzielnych przewodów ochronnych i neutralnych w obwodach rozdzielczych i odbiorczych.
Przy pytaniach o przyłączenie do sieci zwróć uwagę na wyjątek dla szpitali i sanatoriów - muszą mieć własne źródło energii elektrycznej i cieplnej. Często pomijany jest też zapis o możliwości korzystania z indywidualnych źródeł energii jako równorzędnych z przyłączeniem do sieci.
Na koniec - zawsze sprawdzaj aktualny stan prawny. Przepisy mogą się zmieniać, a egzamin opiera się na obowiązujących rozporządzeniach.